ویدئو و عکس هایی از تاریخ ۱۸ ژوئیه (۲۸ تیر) در شبکه‌ های اجتماعی در حال انتشار است که تخریب برخی مقبره ها برای ساخت بزرگراهی جدید در بخش تاریخی قاهره را نشان می‌دهد. این موضوع سر و صدای زیادی ایجاد کرده است. برخی از خانواده‌ها همراه با مورخان و معماران این اقدام را در جایی از پایتخت مصر که به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شده است، محکوم می‌کنند. با این حال مقام‌های مصری می‌گویند که هیچ بنای اسلامی را تخریب نکرده‌ اند.

این ویدئو که در تاریخ ۱۸ ژوئیه در یوتیوب منتشر شده است، بولدوزری را نشان می‌دهد که بخشی از حصار قبرستان واقع در خیابان قانصوه الغوری در شمال شهر مردگان قاهره را تخریب می‌کند.

یک بولدوزر در حال تخریب دیوار خارجی یک گورستان است.
 
تعدادی دیگر ویدئو و عکس مانند این در فضای اینترنت منتشر شد که خشم و عصبانیت مصری‌ ها را در پی داست. آن‌ها دولت خود را به دلیل شروع یک پروژه بزرگراهی که تهدیدی برای آثار تاریخی و فرهنگی مهم است، مورد انتقاد قرار می‌‌دهند.
در این مطلب فیس‌بوکی آمده است: "بدترین آلبوم باستانی که در زندگی ام عکاسی کرده ام و بدترین عکس‌های شهر مردگان. تنها برای ثبت در تاریخ. "

شهر مردگان قاهره، مجموعه ای گسترده از سه گورستان اصلی است که قدمت آن به قرن هفتم میلادی بر می‌گردد. در این منطقه همچنین بناها و مساجدی نیز دیده می‌شود که بخشی از قاهره تاریخی است که در فهرست میراث جهانی یونسکو طبقه بندی شده اند. چندین شخصیت در طی قرن ها در این مکان دفن شده اند.
شهر مردگان قاهره از سه گورستان اصلی تشکیل شده است. (عکس: ویکی پدیا).

پروژه بزرگراهی با نام "محور بهشت" با هدف اتصال بین میدان فردوس واقع در غرب گورستان شمالی با بزرگراه طنطاوی کلید خورده است. این بزرگراه، قاهره قدیمی را به قاهره جدید وصل می‌کند. اما هشت متر از دو طرف خیابان قانصوه الغوری در داخل این پروژه قرار گرفته است.

این بخش از شهر مردگان نسبت به بخش‌های دیگر، میراثی کمی جدیدتر است. در این بخش مقبره هایی از دوره مملوک (قرن سیزدهم تا شانزدهم) دیده می شود. چندین مسجد و مقبره از این دوره در نزدیکی محل ساخت و ساز قرار گرفته است که از جمله آن‌ها می توان به مقبره ظاهر قانصوه اشاره کرد که یکی از سلطانهای مملوک [سلسله فرماندهان ترک که در شام و مصر فرمانروایی می کردند] بود.
کسی که این ویدئو را گرفته است ضمن برجسته کردن آثار تاریخی اطراف، تخریب بناهای تاریخی در خیابان قانصوه الغوری در قاهره تاریخی و قدیمی را نشان می دهد.

طبق گفته رئیس بخش آثار باستانی اسلامی، قبطی و یهودی، بناهای تخریب شده، در فهرست آثار تاریخی نبوده اند. از سوی دیگر فرمانداری قاهره نیز گفت که تنها دیوارهای خارجی گورستان تخریب شده است. این نهاد تاکید کرده است که این منطقه به سبک معماری مشابه بازسازی می شود تا میراث فرهنگی منطقه حفظ شود.

این نخستین بار نیست که زمین‌های شهر مردگان در پروژه‌های عمرانی هدف قرار می‌گیرد. طرح های توسعه از سال ۲۰۱۱ در این محدوده برای بهبود دسترسی ها در حال انجام است.

"این مکان نماد حافظه جمعی و معماری یک ملت است"

وائل صلاح فهمی، استاد معماری و طراحی شهری در دانشگاه قاهره می‌گوید:
 
بافت شهری این گورستان‌ها طی نسل‌ ها با زیارتگاه های تاریخی قرون وسطی در دوران مملوک، مقبره های شخصیت های برجسته سیاسی، مذهبی و فرهنگی، احواش [بناهای یک طبقه با حیاط هایی که افراد در آن‌ها دفن شده اند] شکل گرفته است.

ارزش های معماری و میراثی این گورستان ها اساسا غیر قابل انکار است. آن‌ها علاوه بر اینکه میراث جهانی یونسکو هستند، نمادی از حافظه جمعی و معماری یک ملت را نشان می دهند.

شورایعالی آثار باستانی مصر تخریب بناهای تاریخی را تکذیب کرده است. با این حال، این نهاد کمیته تحقیق عملیات تخریب را ایجاد کرده است. محدوده پروژه بزرگراهی در واقع از یکسری مقبره خانوادگی عبور می کند که عموما دارای چندین بخش است که متوفی در آن به خاک سپرده شده است و با یک دیوار احاطه شده اند.

به کسانیکه صاحب زمین مجاور پروژه بزرگراهی هستند در تاریخ ۱۵ ژوئن گفته شده بود که قبل از شروع ساخت و ساز در یک ماه آینده باید بقایای متوفی خود را منتقل کنند.

"آن‌ها قبلا مرده اند، چرا آن‌ها را رها نمی کنند؟"

در تاریخ ۲۴ ژوئن به آدم (نام واقعی او نیست) و خانواده اش دستور داده شد تا قبل از تخریب بناها، بقایای افرادی را که در این محل دفن کرده اند، منتقل کنند. مادر بزرگ‌ها و پدربزرگ های آدم و حتی اجداد مادری‌ اش و همچنین یکی از پسر دایی هایش همگی در یک قبر خانوادگی در خیابان  قانصوه الغوری دفن هستند.

اسناد و مدارک آدم، ثابت می کند که او و خانواده اش از بیش از ۷۰ سال پیش مالک زمینی هستند که در آن قبرهای خانواده اش قرار گرفته است. با این حال، طبق قانون اساسی مصر، امکان تصرف املاک خصوصی وقتی پای منافع عمومی در میان باشد امکان پذیر است.

ناظر فرانس ۲۴ می گوید که خانواده اش به خاطر این مشکل خسارتی دریافت نکرده اند و قبر جایگزین هم نگرفته اند:
 
مادر و دایی من سعی کردند که اقدام قانونی انجام دهند. اما به آن‌ها گفته شد که این کار زمان می‌برد. و احتمالا در مقابل دولت برای احقاق حق خود به مشکل بر می خورند. ما شنیدیم که مقام‌ها قبرهای جایگزین را مشخص کرده اند اما به ما گفته شد که شامل ما نمی شود چرا که تنها نیمی از زمین ما را خواهند گرفت، نه همه آن را.

ما همچنان مجبور هستیم که بقایای متوفیان خود را جابجا کنیم. درخواست قبرهای جدید دیگری کردیم اما این قبرها خیلی گران هستند. دایی و برادر من بقایای زنان فامیل دفن شده در آنجا را جابجا کردند چراکه تصور می‌کردند که مقام‌ها به محلی که زنان خانواده ما دفن شده اند نیاز دارند. پس از جابجایی بقایای اجساد، قسمت دیگری از مزارشان را تخریب کردند. احساس بدی داشتیم. مادرم در ابتدا باور نمی کرد اما بعد از آن هر روز گریه می کند. می گویند که آن‌ها مرده اند چرا رهایشان نمی‌کنند.

این نخستین بار نیست که قبور برای پروژه‌ های عمومی جابجا شده اند. در سال ۲۰۱۹ نیز ۷۶ خانواده مجبور به جابجایی قبرهای متوفیانشان در منطقه عین الحیات در جنوب شرقی قاهره شدند.

"حس می کنم که یک خیانت است"

مقبره ها و بناهای تاریخی واقع در شمال شهر مردگان قبل از گسترش سریع قاهره در دهه ۱۹۶۰ ایجاد شده بودند. اما طی چند دهه گذشته، خانه های مسکونی، جاده ها و فضاهای تجاری به داخل شهر مردگان وارد شده اند. شهرنشینی و توسعه باعث افزایش قیمت ها در قاهره شده است و تقاضای مسکن ارزان قیمت را در جایی دورتر از مرکز شهر ایجاد کرده است و مردم را به سمت بخش قدیمی قاهره سوق داده است. برخی از خانواده های فقیرتر در قاهره مجبور شده اند، در مقبره های خالی زندگی کنند.

اما افرادی مانند آدم که خانواده اش ده ها سال مالکیت بخشی از زمین های اینجا را در اختیار داشته اند حس می کنند که اقدام دولت در تصرف دارایی های آن ها برای پروژه های عمومی ناعادلانه است:
 
این منطقه در زمان ایجاد قبرها شبیه بیابان بود، اما شهر بزرگتر شد تا اینکه به قبرها رسید. تقصیر ما نیست. پدربزرگ و مادر بزرگ من برای دفن از دولت اجازه قانونی گرفتند. چگونه می توانند آن‌ها را از ما پس بگیرند؟ برای خانواده ام احساس امنیت نمی‌کنم. حس می کنم این خیانت است. برای مادربرزگ و پدربزرگم که دوستشان دارم ناراحتم. اما کاری نمی توانیم برای آن ها انجام دهیم.
 

این مقاله توسط پریسا یانگ ویرایش شده است.