ناظران

بازداشت مردی پایین ساختمانش در تاریخ هفت ژوئن (۱۸ خرداد) در شهر باکو واکنش‌های زیادی را در پی داشت. پلیس می‌گوید این مرد قوانین قرنطینه را زیرپا گذاشته است، در حالی که او فقط برای بیرون بردن زباله‌هایش از خانه خارج شده بود. تنش بین او و پلیس‌ که می‌خواست این مرد را با زور وارد خودروی نیروهای امنیتی کند واکنش همسایه‌ها را در پی داشت تا جاییکه آن‌ها از بالای ساختمان زباله‌های خود را روی سر پلیس خالی ‌کردند. اما این پایان ماجرا نبود. کمی بعد، پلیس چندین نفر دیگر را هم در این محله از پایتخت آذربایجان بازداشت کرد و ویدئوی عملیات خود را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد. بنابراین شاید جای تعجب نباشد وقتی یکی از ناظران ما آذربایجان را "حکومت پلیسی" توصیف می‌کند.

قرنطینه در جمهوری آذربایجان از چهار ژوئن (۱۵ خرداد) آغاز شد. این قرنطینه به شکلی مشخص و خاص سازمان‌دهی شده است: ساکنان موظف هستند آخر هفته‌ها در خانه بمانند. محدودیت‌ها بسیار سختگیرانه است. به استثنای برخی از کارمندان دولت و برخی از نیروهای پلیس، خارج شدن از خانه در دو روز آخر هفته حتی برای خرید کردن کاملا ممنوع است. 

در نخستین هفته شروع قرنطینه و در روز یکشنبه ۷ ژوئن، مردی در محله یاسامال باکو قصد داشت زباله‌های خود را پایین ساختمانش قرار دهد. چهار نیروی پلیس در آنجا حضور داشتند و او را در حالیکه نیمه برهنه بود و لباس بر تن نداشت بازداشت و به زور سوار خودروی خود کردند. این اقدام از دید همسایگان پنهان نماند و از آن ویدئو گرفتند. آن‌ها همچنین از بالای ساختمان‌های خود به سمت پلیس زباله پرتاب کردند. ویدئوهای این حادثه با عنوان "عملیات زباله" در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته شد.

ویدئوی بازداشت این مرد و واکنش همسایه‌ها در تاریخ ۷ ژوئن بر روی تیک تاک منتشر شد.

می‌خواستند ما را بترسانند، موفق شدند اما ما نفرت بیشتری پیدا کردیم"

ناجیه (اسم مستعار) یکی از ساکنان محل حادثه است. وی شاهد بازداشت هم محله‌ای خود بود.

مردی که در این ویدئوها مشاهده می‌کنید، تونجای همسایه من است. به محض اینکه سر و صدای بیرون را شنیدم، به بالکن رفتم و دیدم که نیروهای پلیس در حال ضرب و جرح او هستند و تلاش می‌کنند او را با زور سوار خودرو کنند. مردم زباله‌هایشان را به سمت پلیس پرتاب کردند و به آن‌ها فحش می‌دادند. مردم فریاد می‌زدنند: "خجالت نمی‌کشید"، "احمق‌ها"، "کافی است"، …

این ویدئوی دیگری است که در فیس بوک منتشر شده است و این حادثه را از زاویه دیگری نشان می‌دهد.
 
 
مامورانی که تونجای را بازداشت کردند به سرعت محله را ترک کردند اما چند ساعت بعد برگشتند. آنها مستقیما پیش رئیس هیات مدیره ساختمان رفتند. از او خواستند اسامی افرادی را که زباله پرتاب کردند، به آن‌ها بدهد. سپس آن‌ها به سایر آپارتمان‌ها رفتند و نام تمام ساکنان را یادداشت کردند، به آن‌ها توهین کردند و آن‌ها را تهدید به انتقام کردند… فکر می‌کردیم که ماجرا همین جا ختم می‌شود. اما روز بعد ساعت شش صبح متوجه شدیم که نیروهای ویژه پلیس وارد محله شدند. تعداد آن‌ها بسیار زیاد بود. آن‌ها ۱۱ نفر را که اسم‌شان در فهرست بود، بازداشت کردند. آن‌ها را از خانه‌هایشان حتی نیمه برهنه بیرون می‌کشیدند

ویدئوهای منتشر شده از سوی ساکنان که استقرار گسترده نیروهای پلیس و بازداشت چندین نفر از ساکنان را نشان می‌دهد.
 

پلیس همچنین در حال فیلمبرداری از این عملیات بود و بعد این ویدئوها را در صفحات رسانه‌های اجتماعی خود منتشر کرد.


محله ما یک محله فقیرنشین است که بسیاری از ساکنان آن تمام وقت کار نمی‌کنند. ما از آنچه که اتفاق افتاد شوک زده شدیم، مخصوصا بچه‌ها. با وجود اینکه امروز آرامش برگشته است اما پسرم همچنان از بیرون رفتن می‌ترسد. 
 

آنچه اتفاق افتاد، ننگی برای حکومت است. پلیس به زور وارد خانه‌ها شد، ساکنان را حتی نیمه برهنه از خانه‌ها خارج کرد، مقابل چشم فرزندانشان… می‌خواستند ما را بترسانند، خب موفق شدند، اما چیزی که برای آن‌ها حاصل شد نفرت بود، ما از آن‌ها بیشتر متنفر شدیم.
 

پلیس جمهوری آذربایجان در بیانیه‌ای که هشت ژوئن منتشر کرد، گفت: "در طی این عملیات ۱۱ نفر که اشیای مختلفی را به سمت پلیس پرتاب کردند شناسایی شدند. آن‌ها بازداشت شدند. تحقیقات برای ارزیابی قانونی اقدامات آن‌ها در حال انجام است."

کریم سلیمانی، یکی از ۱۱ زندانی بود که همان روز آزاد شد. وی به رسانه‌های محلی گفت که به مدت پنج ساعت "مثل یک حیوان" او را کتک زدند.

"نخستین باری است که چنین عکس‌العملی از مردم مقابل پلیس دیدم"

ایلکین رستم‌زاده، کنشگر حقوق بشر آذربایجانی در باکو است. وی به دلیل سازماندهی یک فلش ماب طنز در سال ۲۰۱۳ بازداشت شد و شش سال در زندان بود.
 

"زمانیکه دولت اعلام قرنطینه کامل کرد، دستورالعملی را نیز به نیروهای پلیس ابلاغ کرد تا برای بازداشت افرادی که قرنطینه را نقض می‌کنند آزادی عمل بیشتری داشته باشند اما آن‌ها از این کار سوءاستفاده کردند و این امر منجر به بازداشت مخالفان و کنشگران شد. 
خشونت‌ پلیس در جمهوری آذربایجان امری رایج است اما اتفاق اخیر خیلی قابل توجه است. نخست آنکه واکنش مردم را برانگیخت، همچنین به این دلیل که مردم برای نشان دادن میزان خشونت از رویدادها ویدئو گرفتند. این نخستین بار است که من چنین چیزی را در کشورمان می‌بینم. 



مجموعه‌ای از ویدئوهای بازداشت مردم که از سوی رسانه‌های محلی منتشر شده است.
 
کشور ما یک حکومت پلیسی است و مردم پلیس را با پرتاب زباله تحقیر کردند. بنابراین پلیس می‌خواست زور بازوی خود را نشان دهد. اینجا می‌خواهند پلیس به‌عنوان یک ابرقدرت دیده شود یعنی ما شهروندان برای تغییر رژیم نمی‌توانیم بر آن‌ها غلبه کنیم

این ویدئو در تاریخ ۸ ژوئن طی عملیات تلافی‌جویانه پلیس جمهوری آذربایجان ضبط و منتشر شده است.
 

پلیس از همه چیز مصون است. بسیاری از آذربایجانی‌ها هر روز از خشونت پلیس رنج می‌برند و کاری نمی‌توانیم انجام دهیم. اگر شکایت کنید، اگر گزارش دهید، اگر به دادگاه روید، خود را در معرض خشونت‌های بیشتری قرار می‌دهید. 

گاهی اوقات مردم به خشونت‌های پلیس اعتراض کرده اند اما هیچ نیروی پلیسی تحت پیگرد قانونی قرار نگرفته است. تنها افرادی که ارتباط‌هایی در دولت یا پلیس دارند می‌توانند در برابر این خشونت‌ها کاری انجام دهند


سوءاستفاده و خشونت نیروهای پلیس و مصونیت آن‌ها مورد انتقاد بسیاری از سازمان‌های حقوق بشری قرار گرفته است. 

سازمان غیردولتی عفو بین‌الملل در گزارشی در سال ۲۰۱۹ نوشت: "سرکوب آزادی بیان به ویژه در پی افشای فساد گسترده در بین سیاستمداران افزایش یافته است. فعالیت چندین پایگاه خبری مستقل ممنوع اعلام شده است و مدیر مسئولان آن‌ها بازداشت شده‌اند. منتقدان دولت همچنان در معرض محاکمه ناعادلانه با انگیزه‌های سیاسی قرار دارند. [...] چندین مرگ‌ مشکوک در بازداشت هنوز به طور موثر مورد بررسی قرار نگرفته‌ است."