ناظران

با وجود اعلام خبر آزادی موقت بیش از ۱۰۰ هزار زندانی برای مهار شیوع بیماری کووید ۱۹ در ایران، اما در سه هفته گذشته آشوب‌هایی در ده‌ها زندان کشور رخ داده است. منابعی در ارتباط با زندان‌های ایران در گفت‌وگو با ناظران فرانس ۲۴، فقدان اقلام اساسی بهداشتی مانند صابون و آب و همچنین تعیین وثیقه‌های بالا را علت عصبانیت زندانیان برشمردند.

رسانه‌های رسمی ایران از شورش در چندین زندان خبر دادند که طبق گفته آن‌ها باعث مرگ یک نفر در خرم‌آبان در استان لرستان در تاریخ ۱۹ مارس (۲۹ اسفند) شد. در مجموع ۹۷ نفر نیز از زندان‌های ایران در این مدت فرار کرده‌اند.

اما به‌گفته فعالان حقوق بشر، در جریان شورش‌های مرتبط با ویروس کرونا، ده‌ها زندانی در ایران جان باخته‌اند. برخی از سایت‌های مرتبط با کنشگران حوزه کارگری ایران در تاریخ ۳ آوریل (۱۵ فروردین) نام و تصویر ۱۰ نفر از این زندانیان را منتشر کرده‌اند و برخی عکس‌ها، مراسم خاکسپاری افراد جانباخته را نیز به تصویر کشیده است. طبق نوشته این سایت‌ها ۹ نفر از زندانیان در جریان شورش‌های ۳۰ و ۳۱ مارس (۱۱ و ۱۲ فروردین) در دو زندان شهر اهواز در استان خوزستان کشته شده‌اند.

با این حال فرمانده نیروی انتظامی استان در تاریخ ۳۱ مارس به رسانه‌های ایران گفت که هیچ زندانی‌ای کشته نشده است اما یک منبع در ارتباط با زندانیان‌ به ناظران فرانس ۲۴ گفت که خانواده‌های قربانیان، ۳۸ جسد زندانیانِ دو زندان را در سردخانه اهواز دیده‌اند. امروز عفو بین الملل نیز طبی بیانیه ای از احتمال کشته شدن دست کم ۳۶ زندانی در زندان های ایران خبر داد.

اصغر جهانگیر، رئیس سازمان زندان‌های ایران در تاریخ ۲۷ مارس (۸ فروردین) اعلام کرد که به ۱۰۰ هزار زندانی مرخصی داده شده که این افراد حدود ۴۰ درصد از کل ۲۴۰ هزار زندانی کشور هستند. اما یک منبع به تحریریه ناظران فرانس ۲۴ توضیح داد که تنها تعداد کمی از زندانیان دو زندان اهواز به مرخصی آمده‌اند چراکه بسیاری از آن‌ها توانایی تامین وثیقه را ندارند.

طبق آخرین آمار منتشر شده از سوی وزارت بهداشت ایران تا تاریخ ۸ آوریل (۲۰ فروردین) ۶۴ هزار و ۵۸۶ نفر به ویروس جدید کرونا مبتلا شد‌ه‌اند و شمار کل قربانیان این ویروس در ایران هم به ۳ هزار و ۹۵۶ نفر رسید.



این ویدئو در شبکه‌های اجتماعی ایران منتشر شده است و شورش در زندان تبریز در تاریخ ۲۶ مارس (۷ فروردین) را نشان می‌دهد. در ویدئو به نظر می‌رسد که نیروهای امنیتی روی پشت‌بام حضور دارند و زندانیان در داخل حیاط قابل مشاهده هستند. صدای شلیک گلوله نیز در این ویدئو شنیده می‌شود.
 
شورش در دست‌کم ۱۰ زندان

نخستین آشوب‌ها در تاریخ ۱۹ مارس (۲۹ اسفند) در زندان پارسیلون خرم آبان در استان لرستان رخ داد. طبق نوشته رسانه‌های رسمی، دست‌کم ۲۳ زندان که اغلب آن‌ها قاچاقچی مواد مخدر هستند، به‌دلیل ترس از ابتلا به ویروس جدید کرونا، فرار کردند. کنشگران می‌گویند که یک زندانی توسط نیروهای امنیتی کشته شد.
 
شورش در زندان پارسیلون خرم آباد
 
تاریخ و محل رخ دادن شورشها در زندان های ایران
 
 
در تاریخ ۲۷ مارس نیز دست کم ۷۴ زندانی از زندان سقز در استان کردستان فرار کردند
 
تصاویر برخی از کشته شدگان در شورشهای اخیر در زندان های ایران
 
"آب نیست، صابون نیست و سلول‌ها پر هستند"

برخی از کنشگران می‌گویند که خشن‌ترین برخوردها با زندانیان در تاریخ‌های ۳۰ و ۳۱ در دو زندان سپیدار و شیبان اهواز رخ داده است.
احمد (نام مستعار) زندانی سابق زندان سپیدار اهواز است. او سال گذشته آزاد شد. وی با چندین زندانی و خانواده‌های آن‌ها در روزهای اخیر در تماس بود و توانست با دوستان خود که هنوز زندانی هستند، ماجرای شورش‌ها را پیگیری کند.
 
این ویدئو در تاریخ ۳۱ مارس (۱۲ فروردین) منتشر شده است و دود آتش را بر فراز زندان شیبان اهواز نشان می‌دهد. ناظر ما که زندانی سابق است، می‌گوید که زندانیان برای اعتراض به شرایط بهداشتی داخل زندان، حوله‌های خود را به آتش کشیدند.
 
من با زندانیان در تماس بودند تا اینکه تلفن‌ها نیمه شب ۳۱ مارس قطع شد. دست‌کم سه نفر مشکوک به ابتلا به ویروس کرونا در زندان سپیدار هستند و زندانیان در زندان شیبان نیز می‌گویند دست‌کم یک زندانی در اثر ابتلا به کووید ۱۹ در این زندان جان باخته است.
نخستین توصیه‌ای که به همه برای مقابله با ویروس کرونا می‌کنند این است که دست‌ها را مرتب باید شست. اما این موضوع در زندان‌های اهواز غیر ممکن است. به‌دلیل فقدان زیرساخت‌ها و دسترسی محدود به آب در استان خوزستان، وضعیت بهداشتی در این دو زندان بسیار وحشتناک است. گاهی اوقات زندانیان حتی برای چند روز دسترسی به آب ندارند.
 
این ویدئو در تاریخ ۲۷ مارس (۸ فروردین) در تلگرام منتشر شده است. راوی توضیح می‌دهد: "اینجا زندان قزل‌حصار [زندانی در تهران] است. تاکنون دو یا سه‌ نفر در اثر ابتلا به ویروس کرونا در اینجا مرده‌اند. اصلا رسیدگی نمی‌کنند. همه را از صبح به هواخوری آورده‌اند. همه کشورها به زندانی‌ها عفو داده‌اند به‌جز ایران خراب شده."
 
مقام‌های زندان سپیدار سال گذشته جیره صابون را کم کردند و گفتند که منابع مالی ندارند. بنابراین زندانیان باید صابون خود را از فروشگاه زندان بخرند. اما بسیاری از زندانیان پول ندارند.
و حالا که سال نو است، فروشگاه‌های زندان بسته است. حتی کسانیکه می‌توانند صابون بخرند اما امکان آن را ندارند. 
 
این ویدئو در تاریخ ۳۰ مارس (۱۱ فروردین) در تلگرام منتشر شده است و روی ویدئو این صدا شنیده می‌شود: "همین الان زندان سپیدار. تمام زندانی‌ها فرار کردند. پلیس گاز اشک‌آور پرتاب کرده است. "
 
توصیه دیگری که اغلب برای مقابله با کووید ۱۹ مطرح می‌شود، فاصله‌گذاری اجتماعی است. این موضوع در زندان غیر ممکن است خصوصا زندان‌هایی مانند اهواز که پر از زندانی است. ظرفیت این زندان‌ها دو هزار نفر است اما تقریبا در زندان سپیدار چهار هزار نفر و در زندان شیبان پنج هزار نفر حضور دارند. گاهی اوقات ۲۰ زندانی در یک سلول قرار می‌گیرند. بسیاری از زندانیان روی زمین می‌خوابند.
در زندان سپیدان یک اتاق قرنطینه وجود دارد که معمولا برای اجرای مجازات‌های بدنی استفاده می‌شود، نه برای قرنطینه پزشکی. سال گذشته یک زندانی در اتاق قرنطینه به سل مبتلا شد و به سلول برگشت.


"اجساد برخی از زندانیان سوخته بود و قابل تشخیص نبودند"

 
احمد که زندانی سابق است گفت که شورش‌ها به‌دلیل ناامیدی از اعطای مرخصی‌ها شروع شد:
بسیاری از زندانیان همانطور که دولت وعده داده بود خواهان اعطای مرخصی بودند. اما تنها ده‌ها نفر واجد شرایط برای مرخصی شدند. مدیران برخی از زندان‌ها بسیاری از درخواست‌ها را رد کردند. یا به این دلیل که برخی را زندانی خطرناک تلقی می‌کردند یا اینکه برخی از زندانیان توانایی پرداخت وثیقه را نداشتند. وقتی یک زندانی توانایی خرید حتی صابون را ندارد چطور می‌تواند مبلغی بین ۴ تا ۱۰ میلیارد تومان وثیقه را جور کند؟

بنابراین زندانیان تصمیم گرفتند اعتراض کنند. آن‌ها هر چیزی را که دم دستشان بود مانند حوله‌هایشان آتش زدند و کنترل برخی از پست‌های مراقبتی را در اختیار گرفتند. اما آن‌ها خیلی نمی‌توانستند دور شوند. آن‌ها بین آتش سوزی که خودشان ایجاد کرده‌ بودند و ماموران مسلح زندان گیر افتاده بودند.

من با خانواده زندانیایی‌ که اجساد نزدیکان خود را در سردخانه شناسایی کردند، صحبت کردم. آن‌ها می‌گویند دست‌کم ۳۸ جسد را شمرده‌اند که ۱۸ مورد آن از زندان سپیدار بود و ۲۰ جسد دیگر از زندان شیبان بوده‌اند. برخی از اجساد کاملا سوخته بودند و هویت آن‌ها غیر قابل تشخیص بود.
 
 
 
ما نگران امنیت دوستانمان در این زندان‌ها هستیم. خانواده‌ آن‌ها از ۳۱ مارس هیچ خبری از زندانی‌هایشان ندارند. هیچ تماسی گرفته نشده است، هیج ملاقاتی داده نشده است و هیچ اطلاعاتی در دسترس نیست. برخی حتی نمی‌دانند که نزدیکانشان فرار کرده‌اند یا مرده‌اند.
برخی از خانواده‌ها در خارج از زندان جمع شده‌ بودند که بفهمند چه خبر است اما آن‌ها را با باتوم زدند و به سمت آن‌ها گاز اشک آور شلیک شد. 
 
این ویدئو در تاریخ ۳۱ مارس در توئیتر منتشر شد که خانواده‌های زندانیان را در خارج از زندان سپیدار اهواز نشان می‌دهد در حالیکه شورش در داخل زندان در جریان بود.
 
این ویدئو در تاریخ ۳۱ مارس در توئیتر منتشر شد که خانواده‌ها را در نزدیکی زندان شیبان که یک زندان دیگر در اهواز است نشان می‌دهد.
 
گزارش از: Ershad ALIJANI