چندین تن زباله بیمارستانی در پیشاور، ششمین شهر بزرگ پاکستان که ناظر ما هم در آنجا زندگی میکند، به طور مرتب در خیابانهای شهر رها میشود. بیمارستانها قادر به مدیریت این زبالهها نیستند، موضوعی که میتواند منجر به مشکلات زیست محیطی و بهداشتی برای ساکنان این شهر شود.

بیمارستان لیدی ریدینگ بزرگترین بیمارستان در استان خیبر پشتونخوا پاکستان به شمار میرود. این بیمارستان ظرفیت بستری کردن ۱۳ هزار بیمار را دارد و به‌طور روزانه می‌تواند به وضعیت ۷ هزار بیمار موقت که کمتر از ۲۴ ساعت در بیمارستان حضور دارند، رسیدگی کند.

طبق آمار صندوق جهانی حیات وحش پاکستان، روزانه در مرکز دانشگاهی بیمارستان حدود ۱۷۰۰ کیلوگرم زبالههای بیمارستانی تولید میشود. بیمارستانها طبق قوانین ملی و استانی موظف به جداسازی زبالههای بیمارستانی در سه گروه تجهیزات پزشکی استفاده شده، مواد دارویی و زبالههای انسانی هستند. اما بسیاری از بیمارستانها در پاکستان به مانند بیمارستان لیدی ریدینگ، این زبالهها را بدون جداسازی، ضدعفونی یا تصفیه در مکان زبالههای عمومی رها میکنند.


ویدئویی که توسط ناظر ما در پیشاور فرستاده شده است.

عکسی که توسط ناظر ما ارسال شده است.

"کودکان سرنگهای استفاده شده را از زبالهها جمع آوری میکنند تا آنها را به فروش برسانند"

مسرت الله جان، ناظر ما در پاکستان روزنامهنگار است. او از سالها پیش شاهد این اتفاق در بیمارستان لیدی ریدینگ است و از نظر وی هیچ نشانهای برای برطرف کردن فوری این مشکل وجود ندارد.

در همه جای بیمارستان، می‌توانید بسیاری از وسایلی که قبلا، از آنها استفاده شده مانند سرنگ یا مواد مورد استفاده در عمل‌های جراحی را مشاهده کنید. هیچ زباله سوزی برای دفع زباله‌های بیمارستانی وجود ندارد. آنها فقط این زباله‌ها را داخل سطل زباله یا در کنار جاده اصلی قرار می‌دهند.

وقتی عکسها و ویدئوهای این زبالهها را میگرفتم، هشت نفر را دیدم که در زبالهها در حال گشتن هستند. بچهها هم به زبالهها سرک میکشند و آنها را برمیدارند. آنها سعی میکنند برخی چیزها مانند سرنگهای قدیمی را برای فروختن پیدا کنند. آنها نمیدانند که این کار خطرناک است. یا اگر هم بدانند، میگویند این کار را انجام میدهند چون نمیتوانند شغلی پیدا کنند.

با چند نفر از آنان صحبت کردم. میگویند که  با فروش دو کیلو سرنگ حدود ۱۰۰ روپیه (کمتر از یک یورو) به دست می‌آورند. برخی از بچهها به من گفتند که گاهی اوقات با اشیای بُرنده (مانند چاقوهای اتاق عمل یا سرنگ) دست و بالشان را بریدهاند. آنها حتی ماسک هم به صورتشان نمیزنند.

سرنگ‌های پلاستیکی برای تولید محصولات جدید پزشکی بازیافت می‌شوند. برخی کارخانه‌ها قبل از بسته‌بندی و فروش مجدد سرنگ‌های استفاده شده، آنها را می‌شویند. و بعد فروشنده‌های مواد مخدر این سرنگ‌های مصرف‌شده را خریداری می‌کنند. آنها همچنین این سرنگ‌ها را به بیمارستان‌ها می‌فروشند.

سرنگهای استفاده شده که از سطلهای زباله توسط افراد عادی برای فروش تفکیک شدهاند. این عکس از ویدئویی که مسرت الله جان در یوتیوب منتشر کرده، گرفته شده است.

میزان زباله در تمام بیمارستان‌ها در حال افزایش است و این موضوع فقط مختص شهر پیشاور نیست بلکه در بخش‌های دیگر استان هم شاهد آن هستیم. در برخی نقاط، زباله‌ها را در کنار جاده می‌سوزانند. در جاهای دیگر آن‌ را در رودخانه یا کانال‌های آب پرتاب می‌کنند. این موضوع فقط یک مشکل بهداشتی نیست بلکه یک مشکل زیست محیطی است. با این کار، ما تنها انسان‌ها را به کشتن نمی‌دهیم بلکه ماهی‌ها و سایر موجودات آب‌زی و حیوانات وحشی را می‌کشیم.

ویدئویی که توسط ناظر ما در پیشاور فرستاده شده است.

از سوندهای پزشکی به‌عنوان قلاب سنگ استفاده می‌شود

طبق گفته ناظر ما، فروشندههای مواد مخدر و معتادان در بین زبالهها به دنبال سرنگ و سوزن میگردند. افراد دیگر، در زبالهها به دنبال مواد مصرف شدهای مانند کیسههای خون، کیسههای تخلیه ادرار و سوندهای پزشکی میگردند تا آنها را بفروشند. برخی از این سوندها هم قابلیت تبدیل شدن به قلاب سنگ (منجنیق) برای بازی بچهها را دارند.

مواد شیمیایی خطرناکی داخل کانال آب ریخته شده است

دکتر حزب الله خان رئیس بخش علوم زیست محیطی در دانشگاه پیشاور پاکستان است. وی معتقد است که زبالههای سمی و زبالههایی که بهطور کامل سوزانده نشده، در محلی که خارج از شهر است و از آن کانال آب عبور میکند، رها میشوند. وی توضیح میدهد: "در این منطقه، خاک بسیار متخلخل است بنابراین مواد شیمیایی مختلف به راحتی در آن نفوذ میکنند و به آب میرسند." این استاد دانشگاه در ادامه تاکید میکند: "مواد شیمیایی تشکیل‌دهنده داروها به آب می‌رسد و زبالههای رادیو اکتیو نیز از مرکز پرتودرمانی دور انداخته میشود. آب این کانال بیشتر برای آبیاری استفاده میشود اما گاهی مردم در آن شنا میکنند و حیوانات مزارع هم از این آب مینوشند."


تصویری از یک کانال آب آلوده. این عکس از ویدئویی که مسرت الله جان در یوتیوب منتشر کرده، گرفته شده است.

با این شرایط، صدمه به سلامت عمومی آشکار است. صندوق جهانی حیات وحش پاکستان تایید میکند که ۱۰ تا ۲۵ درصد زبالههای پزشکی، آلوده یا بُرنده هستند. زبالههای آلوده به احتمال زیاد میتوانند زبالههای دیگر را هم آلوده کنند. تماس با این زبالهها میتواند به مشکلات تنفسی و پوستی، مشکلات در دستگاه گوارش، ابتلا به تبهای هموراژیک و هپاتیت‌های ویروسی منجر شود.


عکسی که توسط ناظر ما ارسال شده است.

زباله سوزهای بیمارستانی خراب هستند

دکتر مختار زمان، مدیر پزشکی بیمارستان لیدی ریدینگ پیشاور، اهمیت این مسئله را مورد تایید قرار می‌دهد اما تاکید می‌کند که هر تخت به‌طور روزانه سه تا چهار کیلو گرم زباله تولید می‌کند: "ما دو زباله‌سوز بیمارستانی داریم اما در حال حاضر کار نمی‌کنند. یکی از آنها سطح دیوکسین بسیار بالایی تولید می‌کند [دیوکسین‌ها ترکیب سمی و سرطان زای حاصل از سوخت مواد است]. بنابراین مجبور شدیم که سوزاندن زباله‌ها با این دستگاه را متوقف کنیم چراکه روی محیط تاثیرات منفی می‌گذاشت."

مختار زمان در ادامه میگوید: "دو دستگاه زباله سوز سفارش دادهایم و در عین حال زبالهها را در داخل بیمارستان، قبل از انتقال آنها به جایی که توسط یکی دیگر از زباله سوزها سوزانده میشوند، تفکیک میکنیم. بدیهی است که این روش، برای بیمارستان بسیار گران تمام میشود."


عکسی که توسط ناظر ما ارسال شده است.

وقتی از دکتر زمان درباره دپوی زبالهها خارج از بیمارستان سوال میشود، میگوید که بیمارستان در وسط یک شهر شلوغ قرار دارد و زبالهها توسط بازارهای محلی، مغازهها و عابران پیاده تولید شده است.

عکسی که توسط ناظر ما ارسال شده است.

در ژانویه سال ۲۰۱۷، سیف الله موهب کاکاخیل وکیل دادگستری، دادخواستی را به دادگاه عالی پیشاور ارائه داد و تایید کرد که بیمارستانها روند مدیریت پسماندها را رعایت نمیکنند.

آژانس حفاظت از محیط زیست پاکستان با انجام یک تحقیق یک ماهه در ماه می ۲۰۱۷ به سوالها در مورد مدیریت زبالهها در بیمارستانهای استان خیبر پشتونخوا پاسخ داد. این گزارش تحقیقی میگوید که از ۹ بیمارستان دولتی و پنج بیمارستان خصوصی در استان، هیچ کدام تجهیزات و امکانات مناسب و کافی برای دفع زبالهها ندارند.